ÖBA AĞIMIZ
Ergene Havzası
Ömerli Havzası
Uludağ
Çoruh Vadisi
Baba Dağı
Lara-Perakende Kumulları
Ahır Dağı
Erciyes Dağı
Çıldır Gölü
 
 

Zengin Buğday Çeşitliliğimiz

Türkiye’nin buğday çeşitliliği, ev sahipliği yaptığı yaklaşık 12 bin taksondan oluşan olağanüstü bitki zenginliğimizin çok önemli bir parçası. Ülkemizde buğdayın yabani akrabaları, Güneydoğu Anadolu başta olmak üzere, büyük bir çeşitlilik gösterir (bkz. Karacadağ ÖBA No.121 ve Ceylanpınar Stepleri ÖBA No.122). Bugüne kadar, Türkiye’de doğal olarak yetişen 20’den fazla buğday türü listelenmiştir (Cabi ve Doğan, 2012).

Yabani buğday türlerinden doğal evrim, insan eliyle yapılan seçimler ve/veya kendi aralarında doğal melezlenmeler sonucu; önce kavuzlu buğday kültür formları (yerel çeşitler) ve sonra çıplak taneli (modern) kültür formları gelişmiştir. Türkiye’de yerel buğday çeşitleri üzerinde ilk ve en kapsamlı araştırmalardan biri, Dr.Mirza Gökgöl tarafından yapılmış: 18 bin tip ve 256 varyete tespit edilmiştir (Gökgöl, 1939).

Binlerce yıldır, Bereketli Hilal Bölgesi’nden günümüze ulaşabilmiş yerel buğday çeşitleri; ıslah çalışmalarıyla geliştirilen modern buğday çeşitlerinin yaygınlaşması sonucu, 1960’lı yıllardan itibaren hızla azalmaya başlamıştır. Türkiye’de yerel buğday çeşitleri üretim alanı 1948-1968 yılları arasında yaklaşık 100 bin ha. iken; 1993 yılında 12.900 ha.'a gerilemiştir (Karagöz, 2014).

Günümüzde artık çok az sayıda yerel buğday çeşidi, yalnız dağ köylerinde (engebeli ve kıraç arazilerde) küçük çiftçiler tarafından yetiştiriliyor. Bu çeşitler ve yabani buğday akrabaları, doğal alanlar ve tarım alanlarının azalması başta olmak üzere, çok çeşitli tehditlerle karşı karşıya bulunuyor. Yabani buğday türlerinin doğal yetişme alanlarının koruma altına alınması; yerel buğday çeşitlerin ve küçük çiftçilerin desteklenmesi büyük önem taşıyor.
 
Zengin buğday çeşitliliğimiz ve korunması için yapılması gerekenlere dikkat çekmek amacıyla, geçen yıl Buğday ETİ Burçak desteği ve WWF Türkiye koordinasyonunda “Türkiye’nin Buğday Atlası” raporu yayımlandı. Bu yıl da, yerel buğday çeşitlerimize dikkat çekmek amacıyla, “Anadolu’nun Buğday Mirası” kitapçığı hazırlandı. Kitapçıkta yerel buğday çeşitlerimizden üç örnek (Siyez, Gernik, Havrani) ele alındı ve bu üç çeşidin üretimine devam edilen üç bölgeden, üç şehirde (Kastamonu, Kars ve Urfa) yerel ilgi gruplarıyla işbirliğinde toplantılar düzenlenmeye başlandı. Toplantıların amacı:

i) yerel buğday çeşitlerimize ve karşı karşıya bulunduğu tehditleri vurgulamak,
ii) yerel çeşitlerimizin korunması için yapılması gerekenleri tartışmak,
iii) ilgi grupları arasında iletişim ve işbirliğinin gelişmesine katkıda bulunmak,
iv) kamuoyunda farkındalık yaratmak.

Mayıs 2017’de Urfa ve Temmuz 2017’de Kastamonu olmak üzere, şimdiye kadar ikisi gerçekleşen bu toplantılarda; bilim insanları, kamu kuruluşları, özel sektör, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları bir araya geliyor. “Anadolu’nun Buğday Mirası” kitapçığı ve toplantılar hakkında daha fazla bilgi için: http://www.wwf.org.tr/basin_bultenleri/raporlar/?6640/anadolununbugdaymirasi

Sema Atay

 

Kaynak:
- Cabi, E. ve Doğan, M.( 2012) Poaceae. In Güner, A..; Aslan, S.; Ekim, T.;Vural, M.; Babaç, M.T., editors. Türkiye   Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). NGBB ve Flora Araştırmaları Derneği, İstanbul.
- Gökgöl, M. (1939) Türkiye’nin Buğdayları. Tarım Bakanlığı, Yeşilköy Tohum Islah İstasyonu Yayını: 14. İstanbul.
- Karagöz, A. (2014). Wheat Landraces of Turkey. Emir. J. Food Agric. 2014. 26 (2): 149-156.
 

 



  

Anadolu'nun Bugday Mirasi: Siyez, Gernik, Havrani

Kastamonu- Ihsangazi_Siyez Tarlası

Adiyaman_Gerger yerel bugday cesidi tarlasi_Prof.IrfanOzberk

Sagda makarnalik_solda ekmeklik bugday basaklari
 
 
   
 

Son Haberler

 
 


Maraş Kurtkulağı (Iris kirkwoodiae) Dostları Çoğalıyor


Zengin Buğday Çeşitliliğimiz


Yeri Dışında (Ex-situ) Koruma Teknikleri Kursu, Girit Adası


İstanbul Şakayığı
Her hakkı saklıdır © 2015  I  Programlama Creanet Bilişim Hizmetleri