ÖBA AĞIMIZ
Ergene Havzası
Ömerli Havzası
Uludağ
Çoruh Vadisi
Baba Dağı
Lara-Perakende Kumulları
Ahır Dağı
Erciyes Dağı
Çıldır Gölü
 
 

Şile’de Geleneksel Bahçeli Bir Ev

Günümüzün modern hayatı, ekonominin ve refahın omurgası olan şehirlerde nüfusun hızla artmasına neden oluyor. Sanayi üretimi ve ticaretin yoğunluğu; iş, eğitim, sanat ve kültür olanaklarının çokluğu gibi nedenlerle, şehirler çok önemli birer cazibe merkezi durumunda. Şehrin kalabalığı, gürültüsü ve kirliliğinden kaçmak isteyenlerin çoğu ise, kırsalda ya da doğal alanlara yakın oturamıyor maalesef.

Şehirlerde yaşam kalitesinin arttırılmasında olmazsa olmazların başında, kişi başına düşen yeşil alan miktarı geliyor. Bir taraftan şehri çevreleyen doğal alanları korumak; diğer taraftan şehir içindeki park ve bahçeler vb. yeşil alanları arttırmak gerekiyor. Park ve bahçeler, şehirde yaşamak zorunda olanlar için hayati önem taşıyan birer can simidi gibiler.

Doğada ve yeşil alanlarda zaman geçirmenin bizi rahatlattığı, mutlu ettiği ve enerji verdiğini biliyoruz. Örneğin, bahçeli bir evde yaşamak, küçük de olsa bir bahçeyle uğraşmak bize fiziksel ve zihinsel birçok fayda sağlar. Hatta bahçe sevgisi - taze toprak kokusu, yeşil ağırlıklı bir renk cümbüşü, taze ve nemli hava, bitkilerin büyümesini (+ kuşları ve arıları) izleme zevki vb. - bağımlılık yapar. Toprakla uğraşırken tırnakların kirlenmesi, terlemek, sıcak ya da yağmurlu havalarda yapılması gereken (saatlerce sürebilen ot yolma, sulama ya da hasat vb.) zor işler bahçe sevgisini azaltmaz. Tam tersine yaşam sevincimizi, öğrenme hevesimizi ve merakımızı arttırır.   

Bu konuda size Seher Hanım örneğini vermek istiyorum. Seher Bostancı doğa, bahçe ve kitap sevgisini hayatının merkezine yerleştirmiş bir biçimde İstanbul, Şile’de yaşıyor. Geleneksel küçük evi ve bahçesiyle, çevresini saran yüksek apartmanlara ve aşırı betonlaşmaya karşı direniyor. Kendisiyle doğa sevgisi ve merakı sayesinde 1990’lı yıllarda Doğal Hayatı Koruma Derneği’nde (DHKD) tanıştık. Dernek üyesiydi, çalışmaları yakından takip ediyordu ve İstanbul’da düzenlenen toplantılara (o yılların zorlu Şile yolları ve toplu taşıma araçlarını göze alarak) düzenli katılmaya çalışıyordu.  

Seher Hanımın bahçesinden (yetiştirdiği süs bitkileri, kültür sebze ve meyvelerini değil) doğal tıbbi ve aromatik bitkileri anlatmak istiyorum. Bunlar, Şile bahçelerinde kendiliğinden yetişen ve geleneksel kullanımı nesilden nesile aktarılan doğal bitkiler. Seher Hanımın bahçesi ve beslenmesine büyük bir çeşitlilik katıyorlar. Bunlardan bazılarını, Şile civarından bilinen yerel isimleri, kullanışları ve fotoğraflarıyla aşağıda sıralıyorum:   

1. Hodan, Kaldirik, Urusla (Trachystemon orientalis): Kuzey Anadolu’da yetişen çok yıllık bir bitki. Kırmızımsı-mavi çiçekleri Mart-Mayıs aylarında açıyor. Çiçekleri soğan, yumurta hatta sütle pişirilerek yeniyor; yapraklarından sarma yapılıyor.

2. Isırgan (Urtica dioica): Genellikle nemli yerlerde yetişen çok yıllık bir bitki. Çiçekleri Haziran-Eylül aylarında yaprak koltuklarından çıkıyor. Diğer sebzelerle karıştırılarak pişiriliyor; çay gibi demleniyor.

3. İstifno (Solanum nigrum): Kutup bölgeleri hariç, tüm dünyada yaygın olarak bulunan tek yıllık bir bitki. Beyaz veya açık leylak renkli çiçekleri, Haziran-Kasım aylarında açıyor. Taze yapraklarından salata ya da sebze yemeği yapılıyor.

4. Efelik, Labada (Rumex sp.): Yaygın olarak görülen çok yıllık bir bitki. Mayıs-Ağustos aylarında çiçekleniyor. Taze yaprakları pirinç, soğan ve/veya kıyma ile pişiriliyor.

5. Oğulotu (Melissa officinalis): Çok yıllık bir Akdeniz bitkisi. Yaprakları karakteristik bir şekilde limon kokulu. Beyaz çiçekleri Haziran-Eylül aylarında açıyor. Taze yaprakları salatalarda kullanılıyor; çay gibi demleniyor.

6. Sinirotu, Kırkdamarotu (Plantago major subsp.major): Yaygın olarak görülen çok yıllık bir bitki. Haziran-Ağustos aylarında çiçekleniyor. Yaprakları şeker hastalığına karşı çay gibi demleniyor; diğer sebzelerle karıştırılarak pişiriliyor.

7. Kazayağı mancarı (Oenanthe pimpinelloides): Sulak alan kenarlarında yetişen çok yıllık bir bitki. Nisan-Temmuz aylarında çiçekleniyor. Kökleri haşlanıp salata; yapraklarından mücver ve mancar böreği yapılıyor.

Bunlar dışında Seher Hanım, bahçesinde doğal olarak yetişen semizotu, ebegümeci, bostan mancarı, tüylü mancar, mürver, gelincik, kuşburnu gibi pek çok bitkiden de yararlanıyor. Diğer taraftan merakla kitaplar karıştırıyor, telefonlar ediyor, sorup araştırarak bahçe ve bitki dünyası hakkında öğrenmeyi sürdürüyor. Her gün birkaç kez bahçesine iniyor ve balkonundan bu küçük doğa parçasını seyrediyor. Kısacası maddi ve manevi olarak sürekli bahçesinden besleniyor. Ve bahçesine minnettarlık duyarak çevresindeki beton bloklardan birinde yaşamadığına şükrediyor. Aslında bahçesinin - ki Şile’nin verimli topraklarının artık büyük ölçüde betonla kaplandığı merkezinde yer alıyor- Şile halkına da dolaylı olarak faydası dokunuyor. Bilindiği gibi, şehirlerdeki bahçeler, parklar gibi yeşil alanlar; iklim değişiminin olumsuz etkilerini azaltmaya, aşırı sıcaklarda şehrin ısısını düşürmeye, aşırı yağışlarda suyun topraktan süzülmesine ve havanın temizlenmesine katkıda bulunuyor.

Seher Hanımın, geleneksel bahçeli evinde kısıtlı olanaklarıyla devam ettiği sürdürülebilir yaşam tarzı, günümüz için çok anlamlı bir örnek. Keşke, onun gibi kendi kendine üreten, doğa sevgisi ve öğrenme meraklıyla dolu bilinçli insanların sayısı daha fazla olsa; keşke sürdürülebilir yaşam tarzının önemi ve uygulanabilirliği kamuoyu tarafından daha iyi anlaşılsa; keşke böyle örnekler karar vericiler, merkezi ve yerel yöneticiler tarafından teşvik edilse ve desteklense…

Sema Atay

Ocak 2021

Fotoğraflar: Arif Oyanık



  

Hodan, Kaldirik, Urusla (Trachystemon orientalis)

ISIRGAN (Urtica dioica)

İstifno (Solanum nigrum)

Efelik, Labada (Rumex sp.)

Ogulotu (Melissa officinalis)

Sinirotu, Kirkdamarotu (Plantago major subsp. major)

Kazayağı mancari (Oenanthe pimpinelloides)

Seher Bostanci
 
 
   
 

Son Haberler

 
 


“Türkiye’nin Bütün Ağaçları ve Çalıları”


Prof.Dr. Asuman Baytop


Şile’de Geleneksel Bahçeli Bir Ev


Habitat Restorasyonu: Uludağ Örneği
Her hakkı saklıdır © 2015  I  Programlama Creanet Bilişim Hizmetleri